ΣκάκιΣτρατηγικήΙστορίαΜυαλό και επιστήμηΠώς λειτουργεί

Πατ στο σκάκι: γιατί είναι ισοπαλία, πώς ξεγελά το βλέμμα σου και πώς σώζει χαμένες παρτίδες

Πατ στο σκάκι έχουμε μόλις ο παίκτης που έχει τη σειρά δεν βρίσκεται σε σαχ, αλλά δεν έχει καμία νόμιμη κίνηση σε ολόκληρη τη σκακιέρα. Η παρτίδα λήγει αμέσως ισόπαλη (0,5–0,5) χωρίς κανένα μέτρημα επιπλέον κινήσεων· έτσι η πλευρά που υπερέχει οφείλει να πετύχει ακριβές ματ αντί απλώς να στριμώξει τον αντίπαλο βασιλιά.

Κείμενο: BoardgammonΔιαβάζεται σε 10 λεπ.

Το άρθρο παρουσιάζει ευρήματα ερευνών. Δεν είναι ιατρική συμβουλή. Φτιάχνουμε εφαρμογή για τάβλι, άρα έχουμε συμφέρον από την απάντηση.

Ανοιχτόχρωμος ξύλινος βασιλιάς σκακιού περικυκλωμένος σφιχτά από σκούρα βασίλισσα, πύργο και ίππο πάνω σε πέτρινο τραπέζι δίπλα σε παράθυρο με σταγόνες βροχής.
Όταν ο βασιλιάς περικυκλώνεται χωρίς να δέχεται σαχ και δεν απομένει καμία νόμιμη κίνηση στη σκακιέρα, η παρτίδα λήγει αμέσως ισόπαλη (0,5–0,5).Εικόνα: Generated with Google Gemini · Εικονογράφηση φτιαγμένη με τεχνητή νοημοσύνη.

Έχεις βασίλισσα παραπάνω, στριμώχνεις τον αντίπαλο βασιλιά στη γωνία και παίζεις μία ακόμη ήρεμη κίνηση για να σφίξεις τον κλοιό. Αφήνεις το κομμάτι και η παρτίδα σταματά επιτόπου με σκορ 0,5–0,5. Δεν έδωσες ματ· έδωσες πατ.

Στο επίσημο σκάκι το πατ εμφανίζεται μόλις ο παίκτης που έχει τη σειρά δεν απειλείται με σαχ, αλλά δεν έχει καμία νόμιμη κίνηση σε ολόκληρη τη σκακιέρα. Η διαφορά από το ματ κρίνεται σε ένα μόνο ερώτημα: δέχεται σαχ ο βασιλιάς τώρα; Αν δέχεται σαχ και δεν υπάρχει καμία νόμιμη απάντηση, είναι ρουά ματ (1–0 ή 0–1). Αν δεν δέχεται σαχ αλλά κανένα κομμάτι ή πιόνι του δεν μπορεί να κινηθεί νόμιμα, η παρτίδα λήγει αυτόματα ισόπαλη και κάθε πλευρά παίρνει μισό βαθμό (0,5, δηλαδή το 50% του βαθμού).

Ο κανόνας χωράει σε δύο προτάσεις και διδάσκεται από τα πρώτα δωρεάν μαθήματα σκακιού, όμως στην πράξη ξεγελάει ακόμη και έμπειρους παίκτες. Σε μελέτη καταγραφής βλέμματος στα 1.000 Hz το 2013 οι Σέρινταν και Ράινγκολντ έδειξαν ότι ένα γνώριμο επιθετικό μοτίβο στη γωνία μαγνητίζει το μάτι και κρατάει το 62% έως 63% του συνολικού χρόνου παρατήρησης [1]. Όταν κοιτάς μόνο πώς θα κλείσεις τον βασιλιά, ξεχνάς να ελέγξεις αν του άφησες έστω μία νόμιμη κίνηση.

Πότε ακριβώς είναι πατ και γιατί μπερδεύεται με το μέτρημα κινήσεων;

Το συχνότερο μπέρδεμα στις φιλικές παρτίδες είναι η ιδέα ότι το πατ συνδέεται με κάποιο μέτρημα κινήσεων. Πολλοί παίκτες, μόλις μείνουν με γυμνό βασιλιά, αρχίζουν να μετρούν πιστεύοντας πως, αν αντέξουν 10, 12, 16, 20 ή 21 κινήσεις, δικαιούνται ισοπαλία. Κανένας τέτοιος αριθμός δεν υπάρχει στους επίσημους κανόνες [2].

Το πατ δεν χρειάζεται καμία επιπλέον κίνηση: μόλις προκύψει στη σκακιέρα, η παρτίδα λήγει ακαριαία. Τα μετρήματα ανήκουν σε ξεχωριστούς κανόνες της Παγκόσμιας Σκακιστικής Ομοσπονδίας (FIDE):

  • Τριπλή και πενταπλή επανάληψη: Αν η ίδια θέση εμφανιστεί τρεις φορές με τον ίδιο παίκτη στη σειρά και τις ίδιες νόμιμες κινήσεις διαθέσιμες, ο παίκτης μπορεί να ζητήσει ισοπαλία· στις πέντε εμφανίσεις ο διαιτητής κηρύσσει υποχρεωτικά την ισοπαλία [3].
  • Κανόνας των 50 και των 75 κινήσεων: Κατά το άρθρο 9.3 της FIDE, μετά από 50 συνεχόμενες πλήρεις κινήσεις (100 ημικινήσεις) χωρίς να κινηθεί πιόνι και χωρίς να παρθεί κομμάτι, ο παίκτης δικαιούται να ζητήσει ισοπαλία. Κατά το άρθρο 9.6, στις 75 κινήσεις (150 ημικινήσεις) χωρίς κίνηση πιονιού ή πάρσιμο κομματιού ο διαιτητής κηρύσσει αυτόματα την ισοπαλία, εκτός αν η 75η κίνηση δίνει ματ [2]. Η FIDE κατήργησε το 1992 τις παλιότερες εξαιρέσεις των 100 κινήσεων, ενώ στο σκάκι δι’ αλληλογραφίας (ICCF), όταν απομείνουν επτά ή λιγότερα κομμάτια, εφαρμόζονται οι βάσεις φινάλε επτά κομματιών [2].

Θυμήσου επίσης ότι πατ δεν παθαίνει μόνο ένας γυμνός βασιλιάς. Μια παράταξη μπορεί να έχει πιόνια και άλλα κομμάτια στη σκακιέρα και πάλι να μην έχει καμία νόμιμη κίνηση: αρκεί τα πιόνια της να είναι φραγμένα και κάθε άλλο κομμάτι της δεμένο με απόλυτο κάρφωμα πάνω στον βασιλιά της· γι’ αυτό και τα τακτικά όπλα όπως το κάρφωμα και το πιρούνι κρίνουν συχνά και τα φινάλε.

Η λεπτή γραμμή ανάμεσα στο ματ και στο πατ: το παράδειγμα με τη βασίλισσα

Κανένα φινάλε δεν δείχνει πιο καθαρά πόσο λεπτό είναι το σύνορο ανάμεσα στη νίκη και στο στραβοπάτημα από το φινάλε βασιλιά και βασίλισσας απέναντι σε μόνο βασιλιά.

Διάγραμμα σκακιέρας με τον λευκό βασιλιά στο f7, τη λευκή βασίλισσα στο g3 και τον μαύρο βασιλιά στο h8, βέλη προς τα ματ Qg7 και Qh3 και επισήμανση των τετραγώνων h8, h7 και g6.
Με τον μαύρο βασιλιά στο h8 και μοναδική διέξοδο το h7, τα 1. Qg7# και 1. Qh3# δίνουν αμέσως ματ (1–0), ενώ το απρόσεκτο 1. Qg6?? κλείνει το h7 χωρίς σαχ και χαρίζει πατ (0,5–0,5).Εικόνα: Boardgammon · Ελεύθερη χρήση, με σύνδεσμο προς αυτή τη σελίδα (CC BY 4.0).

Στο διάγραμμα τα Λευκά έχουν βασιλιά στο f7 και βασίλισσα στο g3, ενώ ο μαύρος βασιλιάς βρίσκεται στη γωνία h8. Ο λευκός βασιλιάς από το f7 ελέγχει το g8, ενώ μαζί με τη βασίλισσα καλύπτει και το g7. Στα Μαύρα απομένει ένα μόνο νόμιμο τετράγωνο: το h7.

Αν τα Λευκά παίξουν απρόσεκτα 1. Qg6?? για να «σφίξουν» τη θέση, η βασίλισσα κόβει και το h7 χωρίς να δίνει σαχ στο h8. Ο μαύρος βασιλιάς δεν απειλείται, αλλά δεν του μένει κανένα νόμιμο τετράγωνο — ακαριαίο πατ (0,5–0,5), η ίδια ακριβώς θέση που εμφανίζεται στο 4ο βήμα από το μάθημα για το σαχ, το ματ και το πατ (μάθημα 2 στο Chess Moment).

Αντίθετα, από την ίδια αφετηρία το 1. Qg7# (με τον βασιλιά στο f7 να καλύπτει τη βασίλισσα) ή το 1. Qh3# πάνω στη στήλη h δίνουν ματ σε μία κίνηση (1–0). Στο 10ο μάθημα για το ματ με βασίλισσα, που ολοκληρώνεται σε τρία βήματα, ο πρακτικός κανόνας είναι απλός: όσο πλησιάζει ο βασιλιάς σου, αφήνεις πάντα στον αντίπαλο βασιλιά τουλάχιστον ένα ελεύθερο τετράγωνο, μέχρι η βασίλισσα να δώσει το τελειωτικό σαχ.

Γιατί το πατ δίνει μισό βαθμό αντί για νίκη;

Κάθε νέος παίκτης αναρωτιέται το ίδιο πράγμα: «Αφού έκλεισα εντελώς τον αντίπαλο, γιατί δεν κερδίζω;» Στη λογική του σκακιού ο στόχος είναι η άμεση προσβολή του βασιλιά απ’ όπου δεν υπάρχει διαφυγή, όχι το πάγωμα της σκακιέρας. Το πατ σημαίνει ότι έκοψες τις εξόδους χωρίς να σημαδέψεις τον ίδιο τον βασιλιά.

Αυτός ο κανόνας χαρίζει στα σκακιστικά φινάλε όλο τους το στρατηγικό βάθος. Αν το πατ έδινε νίκη (1–0), σχεδόν κάθε φινάλε με ένα απλό πιόνι παραπάνω θα κερδιζόταν μηχανικά: ο ισχυρότερος βασιλιάς θα έσπρωχνε τον αμυνόμενο στην άκρη και θα κέρδιζε χωρίς καν να προαγάγει το πιόνι. Τα φινάλε με ακριανό πιόνι (στήλες a ή h) ή με ακριανό πιόνι και αξιωματικό «λάθος» χρώματος θα έπαυαν να είναι θεωρητικές ισοπαλίες. Επειδή το πατ δίνει ισοπαλία, το επιπλέον πιόνι απαιτεί ακριβή εναντίωση και έλεγχο των κρίσιμων τετραγώνων, όπως δείχνουμε αναλυτικά στα φινάλε με βασιλιά και πιόνι στο σκάκι.

Ακόμη και ο ίδιος ο μισός βαθμός χρειάστηκε χρόνο για να καθιερωθεί στα τουρνουά του 19ου αιώνα [3]. Στο Παρίσι το 1867 οι ισοπαλίες μετρούσαν ως διπλή ήττα (0 βαθμοί), ώσπου το τουρνουά του Νταντί την ίδια χρονιά (1867) εισήγαγε τον μισό βαθμό (0,5) για κάθε παίκτη [3]. Στο Λονδίνο το 1883 οι ισοπαλίες επαναλαμβάνονταν υποχρεωτικά, ενώ στο Μόντε Κάρλο το 1901 και το 1902 η νίκη στην πρώτη επανάληψη έδινε 0,75 βαθμό στον νικητή και 0,25 στον ηττημένο [3]. Σήμερα οι γκρανμέτρ άνω των 2.750 Elo φέρνουν ισοπαλία σε πάνω από το 70% των παρτίδων τους συνολικά, σπάνια όμως φτάνοντας ως το πατ πάνω στη σκακιέρα [3].

Χίλια χρόνια διαφωνίας: όταν το πατ μετρούσε για ήττα, νίκη ή παράνομη κίνηση

Χρειάστηκε πάνω από μία χιλιετία, από τις ασιατικές απαρχές που συναντάμε στην ιστορία του σκακιού από το τσατουράνγκα ως σήμερα μέχρι την ευρωπαϊκή ενοποίηση των κανόνων τον 19ο αιώνα, για να συμφωνήσει ο σκακιστικός κόσμος τι σημαίνει το πατ [4]:

  • Ήττα για όποιον έδωσε πατ: Στην Ινδία του 9ου αιώνα (τσατουράνγκα), στη Ρωσία του 17ου αιώνα και στην Αγγλία από το 1600 περίπου ως το 1800, όποιος έφερνε τον αντίπαλο σε πατ έχανε την παρτίδα [4]. Στο Λονδίνο ο Τζέικομπ Σάρατ εισήγαγε τον γαλλοϊταλικό κανόνα της ισοπαλίας πριν από το 1820, όμως το αγγλικό εγχειρίδιο παιχνιδιών του Χόιλ συνέχισε να τυπώνει τον παλιό κανόνα της ήττας ως το 1866 [4].
  • Νίκη ή μισό στοίχημα: Στο αραβικό σατράντζ του 10ου αιώνα και στην Ισπανία των αρχών του 15ου αιώνα το πατ μετρούσε ως νίκη του επιτιθέμενου· στο βιβλίο του Λουίς Ραμίρες ντε Λουσένα γύρω στο 1497 (και στην Ισπανία ως το 1600 αλλά και τον 18ο αιώνα) απέδιδε το μισό στοίχημα [4].
  • Παράνομη κίνηση ή απώλεια σειράς: Όπως κατέγραψε ο Χ. Τζ. Ρ. Μάρεϊ το 1913, στη Βιρμανία, στην Ινδία, στην Ιαπωνία και στο Σιάμ ως τις αρχές του 20ού αιώνα η κίνηση που προκαλούσε πατ ήταν παράνομη και έπρεπε να ανακληθεί [4]. Στη μεσαιωνική Γαλλία ορισμένοι κανόνες αφαιρούσαν απλώς τη σειρά του παγιδευμένου παίκτη, ενώ η Ιταλία του 13ου αιώνα και το γερμανικό «Ποίημα της Κρακοβίας» του 1422 το λογάριαζαν ήδη ως ισοπαλία [4].
Έγχρωμη εικονογράφηση στο ύφος χαρακτικού των αρχών του 19ου αιώνα με τα χέρια δύο παικτών να χειρονομούν πάνω από σκαλιστά κομμάτια σκακιού σε πράσινη τσόχα, δίπλα σε δερματόδετο βιβλίο, κηροπήγιο και μελανοδοχείο με φτερό.
Στις λονδρέζικες λέσχες πριν από το 1820 το πατ μετρούσε ακόμη ως ήττα για εκείνον που το έδινε, ώσπου ο Τζέικομπ Σάρατ εισήγαγε τον γαλλοϊταλικό κανόνα της ισοπαλίας.Εικόνα: Generated with Google Gemini · Εικονογράφηση φτιαγμένη με τεχνητή νοημοσύνη.

Στα αγγλικά ο όρος «stalemate» καταγράφηκε πρώτη φορά το 1765 και με μεταφορική σημασία το 1885 [4]. Αργότερα η συζήτηση άναψε ξανά: το 1940 ο Τ. Χ. Τάιλορ επιτέθηκε στον κανόνα της ισοπαλίας, ενώ στο εξαγωνικό σκάκι του Γκλίνσκι το πατ δίνει 0,75 βαθμό στον επιτιθέμενο και 0,25 στον αμυνόμενο [4].

Στις σκακιστικές συνθέσεις ο Σαμ Λόιντ έφτιαξε νόμιμη παρτίδα πατ σε 10 μόλις κινήσεις από την αρχική παράταξη των 32 κομματιών (ρεκόρ που ισοφάρισε αργότερα και ο Φρέντερικ Ράιν σε 10 κινήσεις), καθώς και πατ σε 12 κινήσεις με όλα τα 32 κομμάτια ακόμη πάνω στη σκακιέρα, ενώ στις 14 Αυγούστου 2007 ο Έντσο Μινέρβα δημοσίευσε το συντομότερο διπλό πατ [4]. Σε ματς Παγκοσμίου Πρωταθλήματος το πρώτο πατ σημειώθηκε στην 5η παρτίδα Βίκτορ Κορτσνόι–Ανατόλι Κάρποφ το 1978 στην 124η κίνηση (124. Bg7), που ήταν η μεγαλύτερη παρτίδα τελικού τίτλου μέχρι την 6η παρτίδα των 136 κινήσεων το 2021, και έμεινε το μοναδικό πατ κορυφής ώσπου το 2007 η παρτίδα Βισβανάθαν Άναντ–Βλαντίμιρ Κράμνικ έληξε στην 65η κίνηση με 65…Kxf5 [4]. Κλασικά δείγματα στην πράξη είναι επίσης οι παρτίδες Τρόιτσκι–Φογκτ (1896), Μπερν–Πίλσμπερι (1898), Ταρτακόβερ–Ρέτι (1925), Μπερνστάιν–Σμισλόφ (1946), η 6η παρτίδα Γκέλφαντ–Κράμνικ το 1994 (κινήσεις 67–70) και το Κάμσκι–Κράμνικ το 2009, μαζί με τις περίφημες συνθέσεις φινάλε των Ρόικροφτ (1957) και Ράιν (2006) [4].

Γιατί το μάτι «κολλάει» στη γωνία: τι έδειξαν τα πειράματα καταγραφής βλέμματος

Γιατί ένας συγκεντρωμένος παίκτης ρίχνει μια κερδισμένη παρτίδα σε πατ ή αγνοεί μια αμυντική διέξοδο; Η εξήγηση βρίσκεται στο φαινόμενο Einstellung: στην προσήλωση της προσοχής και του βλέμματος πάνω στην πρώτη γνώριμη ιδέα.

Το 2008 οι ερευνητές Μέριμ Μπίλαλιτς, Πίτερ Μακλέοντ και Φερνάν Γκομπέ έδειξαν με καταγραφή βλέμματος ότι, μόλις ένα γνώριμο σκακιστικό μοτίβο ενεργοποιήσει μια αληθοφανή λύση, ακόμη και οι μετρ συνεχίζουν να κοιτάζουν τα τετράγωνα αυτής της πρώτης ιδέας ενώ πιστεύουν πως ερευνούν άλλες επιλογές [5]. Η παρουσία μιας τέτοιας γνώριμης αλλά υποδεέστερης λύσης έριξε την απόδοση των μετρ στο επίπεδο παικτών περίπου τρεις τυπικές αποκλίσεις χαμηλότερα σε σκακιστική δυναμικότητα [6].

Το 2013 η Χέδερ Σέρινταν και ο Έγιαλ Ράινγκολντ κατέγραψαν στα 1.000 Hz το βλέμμα 34 σκακιστών: 17 έμπειρων (μέση ηλικία 30 ετών, εύρος 15–56, μέση βαθμολογία 2.223 στην Καναδική Σκακιστική Ομοσπονδία, εύρος 1.876–2.580) και 17 αρχαρίων που έπαιζαν ενεργά σε συλλόγους (μέση ηλικία 26 ετών, εύρος 17–47) [1]. Οι παίκτες έλυσαν 12 προβλήματα (τέσσερις θέσεις Einstellung με γνώριμο μοτίβο ματ στη γωνία και οκτώ εμβόλιμες θέσεις, έως τρία λεπτά ανά θέση, με τις κινήσεις βαθμολογημένες σε κλίμακα 1–10 από πέντε μετρ άνω των 2.300 και 2.500 FIDE και δύο σκακιστικές μηχανές γύρω στα 3.000 Elo) [1].

Ραβδόγραμμα καταγραφής βλέμματος που δείχνει 63% χρόνο παρατήρησης στη γνώριμη γωνία για αρχάριους, 62% για έμπειρους, 47,1% επιλογή της γνώριμης υποδεέστερης κίνησης στο Πρόβλημα 1 και 0% επιλογή της γνώριμης γκάφας από έμπειρους στα Προβλήματα 2–4.
Στη μελέτη καταγραφής βλέμματος των Σέρινταν και Ράινγκολντ (2013) τόσο οι αρχάριοι (63%) όσο και οι έμπειροι (62%) κράτησαν το βλέμμα τους καρφωμένο στη γνώριμη γωνία επίθεσης.Εικόνα: Boardgammon · Ελεύθερη χρήση, με σύνδεσμο προς αυτή τη σελίδα (CC BY 4.0).

Τα ευρήματα αποτυπώνουν ακριβώς την οπτική παγίδα της γωνίας:

  • Το βλέμμα των έμπειρων κλείδωσε στη γνώριμη γωνία μέσα σε 407 χιλιοστά του δευτερολέπτου κατά μέσο όρο και των αρχαρίων μέσα σε 719 χιλιοστά (μέση παραμονή 2.395 χιλιοστά σε 27 επισκέψεις έναντι 3.440 χιλιοστών σε 18 επισκέψεις) [1].
  • Οι έμπειροι ξόδεψαν το 62% και οι αρχάριοι το 63% του συνολικού χρόνου παρατήρησης μέσα σε εκείνη τη γωνία [1].
  • Στο Πρόβλημα 1, όπου η γνώριμη κίνηση στη γωνία ήταν καλή αλλά όχι η βέλτιστη, παγιδεύτηκαν οκτώ στους 17 έμπειρους (47,1%) και οκτώ στους 17 αρχάριους (47,1%). Στα Προβλήματα 2 έως 4, όπου η κίνηση της γωνίας ήταν καθαρή γκάφα, το 0% των έμπειρων την έπαιξε, επειδή κατάφεραν να αποσπάσουν το βλέμμα τους και να ελέγξουν την υπόλοιπη σκακιέρα [1].

Και οι δύο αυτές μελέτες, τόσο των Μπίλαλιτς, Μακλέοντ και Γκομπέ (2008) όσο και των Σέρινταν και Ράινγκολντ (2013), μέτρησαν αποκλειστικά την οπτική προσοχή, την κατανομή του βλέμματος και την επιλογή κίνησης στη σκακιέρα· δεν εξέτασαν τη γενική νοημοσύνη, τις σχολικές επιδόσεις ή την ιατρική πρόληψη νευρολογικών παθήσεων [5]. Πάνω στη σκακιέρα όμως δείχνουν καθαρά γιατί ένα γνώριμο «σχεδόν ματ» σε τυφλώνει απέναντι στο τελευταίο τετράγωνο διαφυγής του αντιπάλου.

Ο «μαινόμενος πύργος» και η παρτίδα Έβανς–Ρεσέφσκι (1963)

Όταν βρίσκεσαι στην πλευρά που αμύνεται με μπλοκαρισμένα πιόνια και εγκλωβισμένο βασιλιά, το πατ γεννά το τακτικό όπλο του «μαινόμενου» ή «αιώνιου πύργου»: έναν πύργο που δίνει ασταμάτητα σαχ από τετράγωνα όπου ο αντίπαλος δεν μπορεί να τον πάρει χωρίς να προκαλέσει αμέσως πατ [7].

Η διασημότερη εφαρμογή παίχτηκε στη Νέα Υόρκη στις 29 Δεκεμβρίου 1963, στον 9ο γύρο του Πρωταθλήματος ΗΠΑ 1963–1964, ανάμεσα στον Λάρι Έβανς και τον Σάμιουελ Ρεσέφσκι — η παρτίδα που ο Έβανς βάφτισε το 1964 «κομπίνα του αιώνα» στο περιοδικό «American Chess Quarterly» (τόμος 3, τεύχος 3, σελ. 171) [7]. Με ολόκληρο ίππο λιγότερο στην 47η κίνηση, ο Έβανς έπαιξε 47. h4, ακολούθησε 47…Re2+ 48. Kh1 και ο Ρεσέφσκι, αντί για το νικηφόρο 48…Qg6, πήρε το πιόνι με 48…Qxg3?? [7]. Ο Έβανς απάντησε με το εντυπωσιακό 49. Qg8+ Kxg8 50. Rxg7+ [7].

Διάγραμμα της παρτίδας Έβανς–Ρεσέφσκι (1963) μετά το 50. Rxg7+, με τον λευκό βασιλιά εγκλωβισμένο στο h1, τα λευκά πιόνια μπλοκαρισμένα και τον λευκό πύργο να δίνει σαχ στο g7.
Λάρι Έβανς–Σάμιουελ Ρεσέφσκι, Πρωτάθλημα ΗΠΑ 1963, μετά το 50. Rxg7+: αν τα Μαύρα πάρουν τον πύργο στο g7, τα Λευκά μένουν χωρίς καμία νόμιμη κίνηση και σώζουν την παρτίδα με πατ.Εικόνα: Boardgammon · Ελεύθερη χρήση, με σύνδεσμο προς αυτή τη σελίδα (CC BY 4.0).

Ο λευκός βασιλιάς στο h1 δεν έχει κανένα τετράγωνο διαφυγής (ο πύργος στο e2 κόβει τη 2η γραμμή και η μαύρη βασίλισσα ελέγχει τη στήλη g), ενώ τα τέσσερα λευκά πιόνια (b4, e4, f3, h4) τα μπλοκάρουν τα b5, e5, ο ίππος στο f4 και το h5 [7]. Αν τα Μαύρα πάρουν τον πύργο με 50…Kxg7 ή 50…Qxg7, τα Λευκά μένουν χωρίς καμία νόμιμη κίνηση και χωρίς σαχ: πατ (0,5–0,5). Αν πάλι ο μαύρος βασιλιάς φύγει, ο λευκός πύργος συνεχίζει να τον καταδιώκει με διαρκή σαχ στην 7η γραμμή [7]. Με αυτόν τον μισό βαθμό (0,5) ο Έβανς τερμάτισε 2ος με 7,5 στους 11 βαθμούς πίσω από το 11–0 του Μπόμπι Φίσερ, ενώ ο Ρεσέφσκι έμεινε στην 4η–5η θέση με 6,5 στους 11 [7].

Πρακτικές συνήθειες στη σκακιέρα: άμυνα και επίθεση γύρω από το πατ

Για να μη βασίζεσαι στη στιγμιαία αίσθηση όταν πιέζει ο χρόνος, κράτησε τέσσερις σύντομους κανόνες:

  1. Αν δεν δίνεις σαχ, μέτρησε μία έξοδο: Πριν παίξεις κίνηση προσέγγισης σε μοναχικό βασιλιά, βεβαιώσου ότι του μένει τουλάχιστον ένα νόμιμο τετράγωνο διαφυγής ή φρόντισε κάθε σου κίνηση να δίνει σαχ.
  2. Έλεγξε καρφώματα και μπλοκαρισμένα πιόνια: Ένα φραγμένο πιόνι ή ένα καρφωμένο κομμάτι δεν δίνει καμία νόμιμη κίνηση· μην επαναπαύεσαι επειδή ο αντίπαλος έχει ακόμη υλικό στη σκακιέρα.
  3. Πρόλαβε τις απελπισμένες θυσίες: Όταν ο αντίπαλος βασιλιάς έχει ήδη κλειστεί στη γωνία, έλεγξε αν διαθέτει πύργο ή βασίλισσα που μπορεί να θυσιαστεί με συνεχόμενα σαχ.
  4. Στην άμυνα, κλείδωσε τα πιόνια σου: Όταν είσαι πίσω σε υλικό, σφήνωσε τα πιόνια σου απέναντι στα αντίπαλα και ψάξε γωνία εγκλωβισμού ώστε κάθε σου σαχ να κρύβει απειλή πατ.

Μπορείς να εξασκήσεις αυτά τα μοτίβα στις 12 θεματικές κατηγορίες με προβλήματα τακτικής στο σκάκι, να βρεις συγκεντρωμένα τα 12 βασικά μαθήματα βήμα βήμα στη σελίδα σκακιού του Chess Moment ή να δοκιμάσεις κατευθείαν τα φινάλε σου σε μια online παρτίδα σκακιού: σε βαθμολογημένο παιχνίδι 10 λεπτά + 5 δευτ., σε φιλικές προκλήσεις (3+2, 5+3, 10+5, 15+10 ή χωρίς χρονόμετρο) και σε ατομική εξάσκηση.

Πηγές

  1. Sheridan, H., & Reingold, E. M. (2013). “The mechanisms and boundary conditions of the Einstellung effect in chess: evidence from eye movements.” PLOS ONE, 8(10), e75796.
  2. Wikipedia contributors. “Fifty-move rule.” Wikipedia, The Free Encyclopedia.
  3. Wikipedia contributors. “Draw (chess).” Wikipedia, The Free Encyclopedia.
  4. Wikipedia contributors. “Stalemate.” Wikipedia, The Free Encyclopedia.
  5. Bilalić, M., McLeod, P., & Gobet, F. (2008). “Why good thoughts block better ones: the mechanism of the pernicious Einstellung (set) effect.” Cognition, 108(3), 652–661.
  6. Bilalić, M., McLeod, P., & Gobet, F. (2008). “Inflexibility of experts—reality or myth? Quantifying the Einstellung effect in chess masters.” Cognitive Psychology, 56(1), 73–102.
  7. Wikipedia contributors. “Swindle (chess).” Wikipedia, The Free Encyclopedia.
  8. Boardgammon. “Chess Lessons: Interactive Step-by-Step Curriculum.”
  9. Boardgammon. “Chess Moment: Play Rated Chess Online.”
  10. Boardgammon. “Chess Puzzles: Tactical Themes and Positions.”
  11. Boardgammon. “Chess Moment: Play Online Chess in Your Browser.”

Βρήκες λάθος ή κάποια φράση που δεν στέκει; Γράψε μας