SatrançStratejiTarihBeyin ve bilimNasıl çalışır?

Satrançta pat nedir, neden beraberlik sayılır ve kazanç konumlar neden pata sürüklenir?

Hamle sırası gelen oyuncunun şahı tehdit altında değilken tahtanın hiçbir yerinde yasal hamlesi kalmazsa konum anında pat olur. Ek bir hamle sayılmaz; oyun o anda kendiliğinden biter ve her iki oyuncuya da 0,5 puan yazılır. Dışarıdan bakınca köşeye sıkışan tarafı ödüllendiriyor gibi görünen bu kural, piyon oyun sonlarını kaba taş değişimlerinden çıkarıp ince hesap gerektiren bir strateji sınavına dönüştürür.

Yazan: Boardgammon10 dakikalık okuma

Bu yazı araştırmaları aktarır; tıbbi tavsiye değildir. Tavla uygulaması geliştiriyoruz; dolayısıyla bu sorunun yanıtında çıkarımız var.

Yağmurlu bir pencerenin önündeki taş masada, siyah vezir, kale ve atın yarım daire biçiminde kuşattığı açık renk ahşap şah taşı.
Şah tehdit altında değilken oynanabilecek tek bir yasal hamle bile kalmadığında tahta kilitlenir ve oyun patla berabere biter.Görsel: Generated with Google Gemini · Çizim yapay zekâyla üretildi.

Tahtada koca bir vezir öndesinizdir. Rakibinizin tek başına kalan şahı köşeye çekilmiş, kazanmanıza bir ya da iki hamle kalmıştır. Çemberi daraltmak niyetiyle vezirinizi yaklaştırırsınız; şah çekmediğiniz hâlde rakip şahın kaçabileceği son kareyi de kapattığınızı elinizi taştan çektikten bir saniye sonra görürsünüz. Saat durur; kazandığınızı sandığınız oyun 0,5–0,5 beraberlikle biter.

Satranç öğrenen hemen herkes bu sessiz şoku yaşar, üstelik aynı tuzağa yalnızca yeni başlayanlar düşmez. Heather Sheridan ve Eyal M. Reingold’un 2013 tarihli göz izleme araştırması [1], tanıdık bir köşe matı kalıbı belirdiğinde uzman satranççıların bile bakış süresinin %62’sini o dar köşeye kilitlediğini ortaya koydu. Gözünüz alıştığınız hücum şablonuna saplandığında kenardaki sessiz kilitlenmeyi kolayca atlar.

Standart FIDE kurallarında pat ile şah mat arasındaki sınır tek bir koşula dayanır [2]. Şah matta hamle sırası gelen oyuncunun şahı doğrudan tehdit altındadır ve bu tehditten kurtulacak 0 yasal hamlesi vardır; oyun 1–0 ya da 0–1 biter. Patta ise şah tehdit altında değildir, ancak şahı ateşe atmadan oynanabilecek tek bir taş veya piyon hamlesi kalmamıştır. Satrançta pas geçmek yasak olduğu için oyun olduğu yerde biter ve her iki tarafa da tam puanın %50’si olan 0,5 puan yazılır [2]. Bu ayrımı örnek konumlar ve kısa sorular üzerinden görmek isterseniz adım adım satranç derslerinde şah, mat ve pat kalıplarını inceleyebilirsiniz.

Satrançta pat nasıl olur? Mat ile pat arasındaki tek hamlelik çizgi

Bir konumun pat sayılması için üç şart aynı anda gerçekleşmelidir: hamle sırası savunan tarafta olmalı, şahı tehdit altında olmamalı ve tahtadaki bütün taşlarının toplam yasal hamle sayısı 0 olmalıdır [2]. Oyuncuları en çok yanıltan ayrıntı tahtada başka taşların kalmasıdır. Pat yalnızca tek başına kalmış çıplak bir şahla oluşmaz. Savunan oyuncunun dört piyonu, bir fili ya da bir atı duruyor olabilir; piyonların önü rakip taşlarla tıkanmışsa ve diğer taşlar şahı koruyan mutlak açmazdaysa yasal hamle sayısı yine 0’dır. Açmazdaki taşı kıpırdatmak kendi şahınızı açıkta bırakacağından kural dışıdır; çatal, açmaz ve şiş taktikleri oyun sonunda tam da bu yüzden pat motifleriyle kesişir.

Pratik oyunlarda en sık görülen pat kazası, şah ve vezirin yalnız şaha karşı kaldığı temel oyun sonunda yaşanır. Aşağıdaki diyagramda Beyaz’ın şahı f7, veziri g3 karesindedir; Siyah’ın tek taşı olan şah ise h8 köşesine sıkışmıştır (7k/5K2/8/8/8/6Q1/8/8 w - - 0 1).

Beyaz şahın f7, beyaz vezirin g3 ve siyah şahın h8 karesinde bulunduğu satranç diyagramı; g3’ten g7 ve h3 karelerine uzanan oklarla mat hamleleri, vurgulu h8, h7 ve g6 kareleriyle de pat tuzağı gösterilmiş.
Beyaz için tek hamlelik yol ayrımı: 1. Qg7# ve 1. Qh3# anında mat ederken dikkatsiz 1. Qg6?? hamlesi şah çekmeden h7 kaçış karesini kapatır ve oyunu 0,5–0,5 pata sürükler.Görsel: Boardgammon · Bu sayfaya bağlantı vererek serbestçe kullanabilirsiniz (CC BY 4.0).

Konuma siyah şahın gözünden bakın. Beyaz’ın f7’deki şahı g8 ve g7 karelerini zaten tutuyor; g3’teki vezir de g dikeyini boydan boya kapatmış durumda. Siyah şahın nefes alabildiği tek kare h7’dir, yani yalnızca 1 yasal kaçış karesi vardır. Beyaz burada veziri g7’ye getirerek mat (1. Qg7#, f7’deki şahın korumasıyla) ya da yan karedeki h3’e kaydırarak mat (1. Qh3#, h dikeyi boyunca uzaktan şah çekerek) oynadığında maçı tek hamlede 1–0 kazanır. Notasyondaki İngilizce taş harfleri yabancı geliyorsa Q veziri, K şahı, R kaleyi, B fili, N ise atı gösterir; # işareti matı, + işareti şah çekişini simgeler.

Peki Beyaz aceleyle veziri g6 karesine sürerse (1. Qg6??) ne olur? Vezir g6’dan h8’deki şaha saldırmaz ama Siyah’ın elindeki son kaçış noktası olan h7 karesini de kapatır. Hamle sırası Siyah’a geçer; siyah şah tehdit altında değildir fakat g8, g7 ve h7 karelerinin tamamı tutulduğu için kıpırdayamaz. Ortaya çıkan 7k/5K2/6Q1/8/8/8/8/8 b - - 0 1 dizilimi, Chess Moment’taki 2. ders olan şah, mat ve pat dersinin 4. adımındaki pat örneğinin birebir aynısıdır. Şah ve veziri birlikte yaklaştırma yöntemini adım adım görmek için vezir matı dersinde aynı oyun sonunun güvenli kurulumunu inceleyebilirsiniz.

Satrançta pat kaç hamlede olur? 16 ve 20 hamle efsanesi ile FIDE kuralları

Türkiye’de arama motorlarına en sık yazılan sorulardan biri “satrançta pat kaç hamlede olur” sorusudur. Okul bahçelerinde, öğrenci yurtlarında ya da kahvehanelerde neredeyse herkesin kulağına çalınan tanıdık bir söylenti vardır: “Rakibin tek şahı kaldığında 10, 16 veya 20 hamlede (kimi masalarda 12 ya da 21 hamlede) mat edemezsen oyun pat olur.” Hamleler yüksek sesle sayılır, savunan oyuncu her kaçışında sayacı bir artırır.

Resmî kurallarda böyle bir madde yoktur [3]. Tek kalan şaha karşı 10, 16 ya da 20 hamlelik bir geri sayım FIDE Satranç Kuralları’nda hiçbir zaman yer almadı. Gerçek pat kuralında sayaç 0’dır: şah çekilmeden yasal hamlelerin tükendiği anda, ister onuncu ister yüzüncü hamlede olsun, tek bir ek hamle oynanmadan oyun biter.

Halk arasındaki bu sayı efsanesi, FIDE kural kitabındaki tamamen farklı iki beraberlik kuralının patla karıştırılmasından doğmuştur [3]:

  • Üç ve beş konum tekrarı: Tahtada aynı konum, aynı hamle sırası ve aynı rok ile geçerken alma haklarıyla 3 kez oluşursa sırası gelen oyuncu beraberlik talep edebilir. Aynı konum 5 kez tekrarlanırsa hakem oyunu zorunlu olarak berabere bitirir.
  • 50 ve 75 hamle kuralı: FIDE kurallarının 9. maddesinin 3. bendine göre, iki taraf da art arda 50 tam hamle (100 yarım hamle) boyunca hiçbir piyonu sürmez ve taş almazsa sırası gelen oyuncu beraberlik isteyebilir. Aynı maddenin 6. bendi ise sınırı hakeme bağlar: piyon sürüşü ve taş alımı olmadan 75 tam hamle (150 yarım hamle) dolduğunda, 75. hamle mat etmiyorsa hakem oyunu kendiliğinden berabere bitirir. FIDE, bazı zor oyun sonları için geçmişte tanıdığı 100 hamlelik istisnaları 1992 yılında kaldırdı [3].

“Kaç hamlede pat olur” sorusunun satranç kurgucularını gülümseten gerçek yanıtı ise başlangıç diziliminden itibaren mümkün olan en kısa pat rekorudur. Amerikalı kurgu ustası Sam Loyd, başlangıç konumundan çıkıp yasal hamlelerle yalnızca 10 hamlede pata ulaşan ünlü bir oyun kurguladı; daha sonra Frederick Rhine da aynı 10 hamlelik rekoru farklı bir hamle dizisiyle yakaladı [4]. Loyd ayrıca 32 taşın hiçbiri alınmadan 12 hamlede patla biten bir kurgu yayımladı; Enzo Minerva da iki tarafın birden kilitlendiği en hızlı çift pat kurgusunu 14 Ağustos 2007 günü İtalyan l’Unità gazetesinde yayımladı [4].

“Satrançta pat saçmalığı” tartışması: pat neden yenilgi değil beraberliktir?

Arama önerilerinde öne çıkan ikinci ifade çok daha serttir: “satrançta pat saçmalığı”. İlk bakışta bu tepkiyi anlamak kolaydır. Otuz hamle boyunca taş kazanmış ve rakibi tek bir yasal hamle bile yapamayacak duruma getirmişsinizdir; savaş benzetmesiyle bakınca kıpırdayacak yeri kalmayan ordunun 0,5 puan alması tuhaf görünür. İngiliz satranççı T. H. Tylor 1940 yılında kurala ağır bir eleştiri yöneltti; Władysław Gliński’nin altıgen satrancı da pat yapan oyuncuya 0,75, sıkışan tarafa 0,25 puan veren ara bir çözüm denedi [4].

Ne var ki standart satranç kaba bir kuşatma oyunu değil, kurallı bir mat oyunudur. Pat yapan tarafa 1–0 galibiyet verilseydi satranç stratejisinin en zarif katmanı çökerdi.

Tahtada iki şah ve tek piyonun kaldığı oyun sonunu düşünün. Bugünkü kurallarda bir piyon önde olmak kendiliğinden kazanç getirmez: öndeki oyuncu şahını piyonun önüne geçirmeli ve opozisyonu almalıdır; aksi hâlde savunan şah terfi karesine sığınır ve pat tehdidiyle beraberliği kurtarır. Piyon oyun sonlarında kare kuralı ve şah opozisyonu tam da bu ince denge üzerinde yükselir. Pat galibiyet sayılsaydı, oyun ortasında bir piyon kazanan herkes kalan taşları gözü kapalı değişir, piyonunu terfi karesinin bir adım gerisine kadar sürer ve rakip şahı hamlesiz bırakarak hiçbir teknik bilmeden kazanırdı. Kale piyonu savunmaları ve yanlış renkli fille kurulan beraberlik konumları oyundan silinirdi.

Beraberliğin tabloya 0,5 puan yazılması bile deneme yanılmayla oturdu [2]. 1867 Paris turnuvası beraberlikleri iki taraf için de 0 puan saydı; aynı yıl 1867 Dundee turnuvası bugünkü 0,5–0,5 kuralını başlattı. 1883 Londra turnuvası berabere kalan maçları baştan oynattı, 1901 ve 1902 Monte Carlo turnuvaları ise ilk tekrar maçını kazanana 0,75, kaybedene 0,25 puan verdi [2].

Üst düzey satrançta doğrudan pat nadirdir. 2.750 Elo üzerindeki büyükustaların maçlarının %70’inden fazlası berabere biter [2], ancak çoğu konum tekrarı veya anlaşmayla sonuçlanır. Yine de pat Dünya Satranç Şampiyonası sahnesine dahi çıkmıştır: 1978 Viktor Korchnoi – Anatoly Karpov unvan maçının 5. oyunu 124. hamlede (124. Bg7, fil g7’ye; 2021’deki 136 hamlelik 6. oyuna dek şampiyona tarihinin en uzun oyunu) ve 2007 Dünya Şampiyonası’ndaki Viswanathan Anand – Vladimir Kramnik oyunu 65. hamlede (65...Kxf5, şah f5’i alır) bizzat patla kapandı [4].

Yenilgi, galibiyet, yarım bahis ve yasak hamle: pat kuralının tuhaf tarihi

Bugün her kulüpte uygulanan 0,5–0,5 kuralı, bin yılı aşkın bir kural karmaşasının on dokuzuncu yüzyılda uzlaşmaya varmış hâlidir. Satranç tarihçisi H. J. R. Murray, 1913 yılında yayımladığı kapsamlı incelemede patın farklı kültürlerde taban tabana zıt sonuçlar doğurduğunu belgeler [4]. Oyunun Hint çaturangasından modern turnuvalara uzanan tarihine baktığınızda patın neredeyse her skoru denediğini görürsünüz:

  • Pat yapanın hükmen yenildiği dönemler: Dokuzuncu yüzyıl Hindistan’ındaki çaturanga oyununda rakibi pata sokan oyuncu hükmen yenik sayılır, sıkışan taraf kazanırdı. Aynı kural on yedinci yüzyıl Rusya’sında ve yaklaşık 1600–1800 yılları arasında İngiltere’de yürürlükteydi [4].
Yeşil çuha örtülü bir kulüp masasında fildişi ve kırmızı satranç taşları, deri ciltli kitap, pirinç şamdan ve tüylü hokka çevresinde tartışan iki oyuncunun elleri.
Londra satranç kulüplerinde 1820 öncesinde pat yapan taraf hükmen yenik sayılırdı; Jacob Sarratt Fransız-İtalyan beraberlik kuralını İngiltere’ye taşıdı.Görsel: Generated with Google Gemini · Çizim yapay zekâyla üretildi.
  • Londra kulüplerindeki kural kavgası: İngiltere’de sıkışan taraf iki yüzyıl boyunca pat sayesinde kazanırken, on üçüncü yüzyıl İtalya’sında ve 1422 tarihli Alman Krakow Şiiri’nde pat beraberlikti [4]. İngiliz usta Jacob Sarratt, 1820’den önce bu Fransız-İtalyan beraberlik kuralını Londra kulüplerine taşıdı. Buna rağmen popüler Hoyle’s Games Improved kural kitapları 1866 baskısında bile eski “pat yapan yenilir” kuralını basmayı sürdürdü. İngilizcede stalemate sözcüğü de ilk kez 1765’te kayda geçti, 1885’te günlük dildeki “çıkmaz” anlamını kazandı [4].
  • Saldıranın kazandığı ve bahsin bölündüğü kurallar: Onuncu yüzyıl Arap şatranç oyununda ve on beşinci yüzyıl başı İspanya’sında rakibini hamlesiz bırakan oyuncu kazanırdı. Orta Çağ Fransa’sında bazı kurallar patta kalan tarafın sırasını pas geçmesini öngördü. Luis Ramírez de Lucena’nın yaklaşık 1497 tarihli kitabından 1600’e ve on sekizinci yüzyıl İspanya’sına uzanan gelenekte ise pat, onu yapan oyuncuya ortaya konan bahsin yarısını (0,5) kazandırırdı [4].
  • Patın kural dışı sayıldığı Asya oyunları: Burma, Hindistan, Japonya ve Siyam’da yirminci yüzyıl başlarına dek rakibi pata sokan hamle doğrudan yasak hamle kabul ediliyor ve geri alınması zorunlu tutuluyordu [4].

Kazanırken neden pata düşeriz? Göz izleme çalışmaları ve Einstellung etkisi

Kural bu kadar açıkken, deneyimli bir oyuncu neden 1. Qg7# yerine 1. Qg6?? oynar ya da rakibinin pat fedasını görmez? Yanıt kural bilgisizliğinde değil, görsel dikkatin tahta üzerinde nasıl kilitlendiğinde yatar. Psikolojide Einstellung (zihinsel kurulum) denilen bu mekanizma, tanıdık bir kalıp belirdiği anda bakışların o kalıbın karelerine yapışması ve diğer olasılıklara körleşmesidir.

Merim Bilalić, Peter McLeod ve Fernand Gobet, 2008 yılında yayımladıkları göz izleme çalışmalarında bu körleşmeyi ölçtü [5] [6]. Tahtada tanıdık ve makul görünen bir ilk çözüm belirdiğinde, ustalar bile “başka hamle arıyorum” dedikleri anlarda gözlerini ilk fikrin karelerinden ayıramadı; tanıdık ama en iyi olmayan çözümün varlığı, ustaların performansını beceri ölçeğinde yaklaşık 3 standart sapma düşürdü [5] [6].

Heather Sheridan ve Eyal M. Reingold ise 2013 yılında PLOS ONE dergisinde yayımlanan çalışmalarında saniyede 1.000 ölçüm (1.000 Hz) yapan göz izleyiciyle 34 oyuncuyu takip etti [1]: yaş ortalaması 30 (15–56 aralığında) ve Kanada Satranç Federasyonu ortalama derecesi 2.223 (1.876–2.580 aralığında) olan 17 uzman ile yaş ortalaması 26 (17–47 aralığında) olan 17 kulüp oyuncusu. Katılımcılara problem başına en fazla 3 dakika tanınan 12 konum (tanıdık köşe matını andıran 4 deneysel Einstellung problemi ve 8 dolgu problemi) verildi [1].

Sheridan ve Reingold’un 2013 tarihli göz izleme çalışmasındaki bakış ve hamle oranlarını gösteren yatay çubuk grafik: kulüp oyuncuları %63, uzmanlar %62, 1. problemde tanıdık hamleye takılanlar %47,1 ve kaba hataya düşen uzmanlar %0.
Tanıdık köşe matı kalıbı uzmanların da kulüp oyuncularının da bakış süresinin üçte ikisine yakınını (%62 ve %63) aynı bölgeye hapseder; kaba bir hata söz konusu olmadıkça her iki grubun %47,1’i daha iyi hamleyi gözden kaçırır.Görsel: Boardgammon · Bu sayfaya bağlantı vererek serbestçe kullanabilirsiniz (CC BY 4.0).

Ölçümler kazara patların ardındaki görsel tuzağı netleştirdi [1]:

  • Uzmanların bakışı tanıdık köşe bölgesine ortalama 407 milisaniyede, kulüp oyuncularınınki 719 milisaniyede kilitlendi.
  • Toplam bakış süresinin uzmanlarda %62’si, kulüp oyuncularında %63’ü bu tanıdık köşede geçti.
  • Tanıdık köşe hamlesinin kazançlı ama en iyi hamleden zayıf olduğu 1. problemde, 17 uzmanın 8’i (%47,1) ve 17 kulüp oyuncusunun 8’i (%47,1) tuzağa düştü; en doğru hamleyi bulan uzmanlar ise bakışlarını zamanla köşeden koparıp tahtanın kalanını tarayanlardı.
  • Tanıdık hamle doğrudan kaba bir hata olduğunda ise (2., 3. ve 4. problemler) uzmanların %0’ı o hamleyi seçti [1].

Vezir oyun sonundaki “nasılsa her hamle kazanıyor” rehaveti tam olarak 1. problemdeki duruma benzer: tehlike sinyali çalmadığı için gözünüz kendi vezirinize çakılır ve rakip şahın son nefes karesini taramaz.

Bilimsel sınırı da açıkça çizelim: hem Bilalić ve arkadaşlarının (2008) hem de Sheridan ve Reingold’un (2013) çalışmaları yalnızca satranç tahtası üzerindeki görsel algıyı, bakış dağılımını ve hamle seçimini ölçtü [5] [1]. Bu araştırmalarda katılımcıların genel zekâ (IQ) düzeyi, okul derslerindeki notları, tıbbi beyin sağlığı ya da nörolojik hastalık riski ölçülmedi. Tahtanın tamamını tarama alışkanlığı satrançta puan kurtarır; bunun oyun dışındaki alanlara taşınıp taşınmadığını inceleyen denemeleri ise satrancın insanı daha zeki yapıp yapmadığını ele alan yazıda okuyabilirsiniz.

“Yüzyılın Soygunu” (1963) ve pratik alışkanlıklar: pattan kaçınmak ve patla kurtulmak

Pat kuralının savunmacıya sunduğu en keskin silah, desperado, yani Türkçe satranç dilindeki adıyla çılgın taş (çılgın kale ya da ebedî kale) fedasıdır. Kendi şahınız ve piyonlarınız kilitlenmişse, kalan son hareketli taşınızı rakip şaha durmaksızın şah çekerek feda edersiniz: rakip taşı aldığı anda 0 yasal hamleniz kalacağı için pat olur, almazsa sürekli şahtan kurtulamaz.

Turnuva tarihinin en ünlü örneği, 29 Aralık 1963 günü New York’taki 1963–1964 ABD Satranç Şampiyonası’nın 9. turunda Larry Evans ile Samuel Reshevsky arasında oynandı [7]. Evans’ın 1964’te American Chess Quarterly dergisinde (3. cilt, 3. sayı, sayfa 171) “Yüzyılın Soygunu” adını verdiği konumda Beyaz tam bir at gerideydi (2Q5/5Rpk/8/1p2p1qp/1P2Pn2/4rPPP/7K/8 w - - 0 47).

Evans 47. h4! sürerek hem g5’teki veziri tehdit etti hem de h piyonunu h5’in karşısına kilitledi. Reshevsky 47...Re2+ (kale e2’den şah) çekti ve 48. Kh1 (şah h1’e) sonrasında kazanan 48...Qg6! hamlesini atlayıp 48...Qxg3?? oynayarak piyonu aldı. Evans 49. Qg8+! (vezir fedasıyla şah), 49...Kxg8 ve 50. Rxg7+! (kale g7’yi alarak şah) hamleleriyle tuzağı kapattı [7].

Evans ile Reshevsky arasındaki 1963 oyunu, 50. Rxg7+! hamlesinden sonraki konum: h1’de sıkışmış beyaz şah, g7’de siyah şaha şah çeken beyaz kale ve 7. yatay boyunca f7 ile e7 karelerini gösteren oklar.
Larry Evans – Samuel Reshevsky (1963), 50. Rxg7+! sonrası: Siyah g7’deki ‘çılgın kale’yi şahla veya vezirle alırsa Beyaz’ın 0 yasal hamlesi kalır ve oyun pat olur; şah kaçarsa kale 7. yataydan sonsuza dek şah çeker.Görsel: Boardgammon · Bu sayfaya bağlantı vererek serbestçe kullanabilirsiniz (CC BY 4.0).

Beyaz’ın 50. Rxg7+! hamlesinden sonraki 6k1/6R1/8/1p2p2p/1P2Pn1P/5Pq1/4r3/7K b - - 0 50 diyagramına bakın. Beyaz şah h1’de hapistir: g1 karesini g dikeyindeki siyah vezir, g2 ve h2 karelerini ise 2. yataydaki siyah kale (e2) ile vezir tutuyor. Tahtadaki 4 beyaz piyonun (b4, e4, f3, h4) önü de b5, e5, f4’teki at ve h5 piyonuyla kilitlenmiştir. Siyah g7’deki kaleyi şahla (50...Kxg7) ya da g dikeyini terk etmeyen vezirle (50...Qxg7) alırsa Beyaz’ın 0 yasal hamlesi kalır ve oyun anında pat olur. Siyah şah kaleyi almayıp h8’e veya f8 üzerinden e8’e kaçarsa bu “ebedî kale” 7. yatay boyunca şah çekmeyi sürdürerek 0,5–0,5 beraberliği zorlar. Bu yarım puanla Evans, Bobby Fischer’ın 11 maçta 11–0 tulum çıkardığı turnuvayı 11 üzerinden 7,5 puanla tek başına 2. bitirdi; Reshevsky ise 6,5 puanla 4.–5. sırayı paylaştı [7]. Benzer bir “çılgın vezir” savunması 1994 Boris Gelfand – Vladimir Kramnik adaylar maçının 6. oyununda, 67 ile 70. hamleler arasındaki varyantta da sahneye çıktı [4].

Tahta başında iki kısa alışkanlık sizi her iki tarafta da korur:

  • Kazanç konumdayken: Yalnız şaha karşı her hamleniz şah çekmiyorsa, elinizi taştan çekmeden önce rakip şaha en az 1 güvenli kaçış karesi kaldığını doğrulayın. Tahtadaki rakip piyonların kilitli ya da açmazda olup olmadığını kontrol edin; ikinci piyonu vezire terfi ettirmek yerine tek vezir ve şahla sade mat kurun.
  • Kayıp konumdayken: Hemen terk etmeyin. Piyonlarınızı rakip piyonların karşısına kilitleyip kendi hareket alanınızı daraltın, şahınızı köşeye sığındırın ve elinizdeki kale veya vezirle “çılgın taş” şahları arayın.

Bu kalıpları pekiştirmek için Chess Moment üzerinden 12 temel dersi takip edebilir, 12 taktik ve oyun sonu başlığına ayrılmış temaya göre satranç bulmacaları ile açmaz, feda ve tek hamlede mat görüşünüzü sınayabilirsiniz. Öğrendiklerinizi maç temposunda denemek istediğinizde ise tarayıcıda ücretsiz satranç ekranında 10+5 dereceli hızlı eşleşmelere girebilir ya da 3+2, 5+3, 10+5, 15+10 ve süresiz seçeneklerle arkadaşlarınıza karşı ve tek başınıza pratik yapabilirsiniz.

Kaynaklar

  1. Sheridan, H., & Reingold, E. M. (2013). “The mechanisms and boundary conditions of the Einstellung effect in chess: evidence from eye movements.” PLOS ONE, 8(10), e75796.
  2. Wikipedia contributors. “Draw (chess).” Wikipedia, The Free Encyclopedia.
  3. Wikipedia contributors. “Fifty-move rule.” Wikipedia, The Free Encyclopedia.
  4. Wikipedia contributors. “Stalemate.” Wikipedia, The Free Encyclopedia.
  5. Bilalić, M., McLeod, P., & Gobet, F. (2008). “Why good thoughts block better ones: the mechanism of the pernicious Einstellung (set) effect.” Cognition, 108(3), 652–661.
  6. Bilalić, M., McLeod, P., & Gobet, F. (2008). “Inflexibility of experts—reality or myth? Quantifying the Einstellung effect in chess masters.” Cognitive Psychology, 56(1), 73–102.
  7. Wikipedia contributors. “Swindle (chess).” Wikipedia, The Free Encyclopedia.
  8. Boardgammon. “Chess Lessons: Interactive Step-by-Step Curriculum.”
  9. Boardgammon. “Chess Moment: Play Rated Chess Online.”
  10. Boardgammon. “Chess Puzzles: Tactical Themes and Positions.”
  11. Boardgammon. “Chess Moment: Play Online Chess in Your Browser.”

Bir hata ya da kulağa tuhaf gelen bir ifade mi gördünüz? Bize yazın