ΣκάκιΜυαλό και επιστήμηΣτρατηγικήΙστορίαΠώς λειτουργεί

Τυφλό σκάκι: πώς παίζουν οι μετρ χωρίς να βλέπουν τη σκακιέρα, τι δείχνει η έρευνα και πώς να εξασκήσεις τον υπολογισμό σου

Στο τυφλό σκάκι παίζεις χωρίς να βλέπεις τη σκακιέρα και χωρίς να αγγίζεις τα κομμάτια, ανακοινώνοντας κάθε κίνηση με τη σκακιστική σημειογραφία. Οι γκρανμετρ δεν κρατούν στο μυαλό τους «φωτογραφία» από ξύλινα κομμάτια· αναγνωρίζουν γνώριμα πρότυπα θέσεων, γραμμές δράσης των κομματιών και σχέσεις ανάμεσα στα 64 τετράγωνα. Με την ίδια τεχνική μπορείς κι εσύ να καθαρίσεις τον υπολογισμό βαριάντας δύο ή τριών κινήσεων στις κανονικές σου παρτίδες.

Κείμενο: BoardgammonΔιαβάζεται σε 12 λεπ.

Το άρθρο παρουσιάζει ευρήματα ερευνών. Δεν είναι ιατρική συμβουλή. Φτιάχνουμε εφαρμογή για τάβλι, άρα έχουμε συμφέρον από την απάντηση.

Διπλωμένη σκούρα μεταξωτή κορδέλα ματιών, ένας ανοιχτόχρωμος ξύλινος ίππος, ένας σκούρος ξύλινος βασιλιάς και ένα φλιτζάνι εσπρέσο πάνω σε πέτρινο τραπέζι λουσμένο στο απογευματινό φως, χωρίς σκακιέρα.
Στο τυφλό σκάκι η σκακιέρα λείπει εντελώς από το τραπέζι: κάθε κίνηση περνά αποκλειστικά μέσα από τη φωνή και τη σημειογραφία.Εικόνα: Generated with Google Gemini · Εικονογράφηση φτιαγμένη με τεχνητή νοημοσύνη.

Δύο παίκτες κάθονται σε ένα τραπέζι χωρίς σκακιέρα ανάμεσά τους. Ο πρώτος λέει 1. e4· ο δεύτερος απαντά 1…c5 και η παρτίδα ξετυλίγεται αποκλειστικά με συντεταγμένες. Αυτό είναι το τυφλό σκάκι, γνωστό διεθνώς και ως sans voir, δηλαδή «χωρίς να βλέπεις» στα γαλλικά [1]. Στις ελληνικές αναζητήσεις μπερδεύεται συχνά με το σκάκι που παίζουν οι σκακιστές με οπτική αναπηρία, όμως οι κανόνες διαφέρουν ριζικά: στα τουρνουά ατόμων με οπτική αναπηρία οι παίκτες χρησιμοποιούν ειδικές ανάγλυφες σκακιέρες και ψηλαφούν ελεύθερα τα κομμάτια. Στο τυφλό σκάκι, αντίθετα, ο παίκτης ούτε βλέπει τη σκακιέρα ούτε αγγίζει κομμάτι· σε αντίθεση δε με παραλλαγές κρυφής θέσης όπως το Kriegspiel, ακούει κανονικά κάθε κίνηση του αντιπάλου [1, 2].

Η παρτίδα παίζεται εξ ολοκλήρου με την αλγεβρική σημειογραφία. Στο ίντερνετ και στις διεθνείς διοργανώσεις γράφονται τα αγγλικά αρχικά με λατινικούς χαρακτήρες — N για τον ίππο, B για τον αξιωματικό, R για τον πύργο, Q για τη βασίλισσα και K για τον βασιλιά — πάνω στις στήλες a–h και στις γραμμές 1–8, ενώ στα ελληνικά σκακιστικά βιβλία τυπώνονται αντίστοιχα τα Ι, Α, Π, Β και Ρ. Σε ένα σιμουλτανέ τυφλού σκακιού, όπου ένας μετρ αντιμετωπίζει πολλούς αντιπάλους ταυτόχρονα με γυρισμένη την πλάτη ή με μάσκα, ένας ενδιάμεσος μεταφέρει προφορικά τις κινήσεις. Όταν μια μέση θέση δίνει περίπου 37 νόμιμες επιλογές [1], πώς δεν γκρεμίζεται αυτή η εικόνα μετά από λίγες κινήσεις;

Πώς παίζεται στην πράξη το τυφλό σκάκι και τι «βλέπουν» πραγματικά οι μετρ;

Η πιο διαδεδομένη παρεξήγηση είναι ότι οι μεγάλοι μετρ διαθέτουν «φωτογραφική» (ειδητική) μνήμη και βλέπουν πίσω από τα βλέφαρά τους μια κρυστάλλινη φωτογραφία με ξύλινα κομμάτια. Η γνωστική ψυχολογία διέψευσε αυτόν τον μύθο ήδη από τις έρευνες του Άλφρεντ Μπινέ το 1893 και του γκρανμετρ και ψυχαναλυτή Ρούμπεν Φάιν το 1965 [1, 2]. Το 2009 οι Έλιοτ Χερστ και Τζον Νοτ ανέλυσαν 444 παρτίδες τυφλού σκακιού σε βιβλίο που τιμήθηκε με το βραβείο Fred Cramer του 2009· όπως δείχνει ο Φράνσις Μέκνερ στην επισκόπησή του το 2010, η γενική μνήμη των μετρ έξω από το σκάκι δεν ξεπερνά εκείνη του μέσου ανθρώπου [1].

Περίπου 14 πρωταθλητές του τυφλού σκακιού των οποίων τις μαρτυρίες παραθέτουν οι Χερστ και Νοτ περιγράφουν το ίδιο πράγμα: δεν βλέπουν σκαλιστούς ίππους ή βαμμένα τετράγωνα [1]. Κρατούν αφηρημένες «γραμμές δύναμης», ενεργά σχέδια, σχέσεις απειλής και άμυνας, πάνω σε μια αυτοματοποιημένη γεωμετρική γνώση για το όνομα, το χρώμα και τις διαγωνίους και των 64 τετραγώνων [1]. Δεν χρειάζεται να «δουν» έναν αξιωματικό στο b2· ξέρουν ακαριαία τι κόβει η διαγώνιος b2–g7.

Γιατί τα 50.000 πρότυπα νικούν τη «φωτογραφική μνήμη»

Το οπτικό αποτύπωμα στον αμφιβληστροειδή σβήνει σε περίπου 0,25 δευτερόλεπτα — ένα τέταρτο του δευτερολέπτου [1]. Παρ’ όλα αυτά, ο Νιλ Τσάρνες έδειξε το 1976 ότι οι έμπειροι παίκτες αποθηκεύουν μια κανονική σκακιστική θέση στη μακροπρόθεσμη μνήμη μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα, ακόμη κι αν μεσολαβήσουν άλλες εργασίες [1].

Τον μηχανισμό τον εξήγησαν το 1973 οι Γουίλιαμ Τσέις και Χέρμπερτ Σάιμον [3]: ένας μετρ έχει αποθηκευμένα στη μακροπρόθεσμη μνήμη του 50.000 έως 100.000 γνώριμα σκακιστικά πρότυπα («συστάδες» θέσεων, όπως ένα τυπικό φιανκέτο ή ένα κάρφωμα στην έβδομη γραμμή). Όταν όμως τα ίδια κομμάτια τοποθετούνται τυχαία στη σκακιέρα χωρίς καμία σκακιστική λογική, μετρ και αρχάριοι θυμούνται εξίσου μόνο τέσσερα έως επτά ασύνδετα κομμάτια [3].

Τρεις σειρές πειραμάτων έδειξαν πώς λειτουργούν αυτές οι συστάδες χωρίς σκακιέρα:

  • Μνήμη εργασίας μαζί με έτοιμα πρότυπα: Σε επτά πειράματα το 1991 ο Πέρτι Σααριλουόμα έδειξε ότι η νοερή εικόνα στο τυφλό σκάκι συνδυάζει την οπτικοχωρική μνήμη εργασίας με αποθηκευμένα πρότυπα μακροπρόθεσμης μνήμης [4].
  • Εστίαση στις ενεργές ζώνες: Σε πέντε πειράματα το 1998 οι Σααριλουόμα και Βίρπι Καλακόσκι διαπίστωσαν ότι οι παίκτες ανακαλούν πολύ ακριβέστερα τις λειτουργικά κρίσιμες ζώνες της μάχης παρά τις ήσυχες άκρες [5].
  • Καταγραφή μόνο όσων αλλάζουν: Σε δύο πειράματα το 2005 οι Γκιγιέρμο Καμπιτέλι και Φερνάν Γκομπέ έδειξαν ότι άσχετα κομμάτια πάνω σε ορατή σκακιέρα ενοχλούν τους μετρ μόνο όταν μετακινούνται δυναμικά από κίνηση σε κίνηση [6]. Ο νους δεν ξαναζωγραφίζει 64 τετράγωνα σε κάθε γύρο· παρακολουθεί τι άλλαξε.

Γι’ αυτό η εξοικείωση με ασκήσεις τακτικής στο σκάκι [7] χτίζει άμεσα τη νοερή σκακιέρα: κάθε μοτίβο που αναγνωρίζεις ενώνει τρία ή τέσσερα κομμάτια σε μία σκέψη.

Γιατί οι δυνατοί σκακιστές κοιτάζουν το ταβάνι όταν υπολογίζουν βαριάντα;

Στα τουρνουά βλέπεις συχνά γκρανμετρ να παίρνουν τα μάτια τους από τη σκακιέρα και να κοιτάζουν τον τοίχο ή το ταβάνι μόλις αρχίσουν βαθύ υπολογισμό βαριάντας. Ο λόγος είναι καθαρά γνωστικός. Όπως εξηγεί ο Μέκνερ το 2010, όταν κοιτάζεις ένα κομμάτι που στέκεται ακόμη στο αρχικό του τετράγωνο ενώ προσπαθείς να φανταστείς τη θέση μετά τη μετακίνησή του, δημιουργείται αντιληπτική παρεμβολή ανάμεσα σε αυτό που βλέπει ο αμφιβληστροειδής και σε αυτό που πλάθει ο νους [1].

Διάγραμμα σκακιέρας όπου ο λευκός αξιωματικός στο b2 σημαδεύει τον μαύρο βασιλιά στο g7 πίσω από τον λευκό ίππο στο d4, με βέλη από το d4 στο c6 και από το b2 στο g7.
Θέση από το 7ο μάθημα του Chess Moment για τις επιθέσεις με αποκάλυψη: όσο κοιτάζεις τον ίππο στο d4, εκείνος σου κρύβει τη διαγώνιο b2–g7· με το 1. Nxc6+! το τετράγωνο d4 αδειάζει, ο αξιωματικός δίνει σαχ με αποκάλυψη στο g7 και τα Λευκά κερδίζουν καθαρά τη βασίλισσα.Εικόνα: Boardgammon · Ελεύθερη χρήση, με σύνδεσμο προς αυτή τη σελίδα (CC BY 4.0).

Το διάγραμμα (5r2/pp3pkp/2q5/8/3N4/8/PB3PPP/6K1 w - - 0 1), παρμένο από το μάθημα τεσσάρων βημάτων του Chess Moment για τις επιθέσεις με αποκάλυψη [8], το δείχνει στην πράξη. Ο λευκός αξιωματικός στο b2 στοχεύει στη σκούρα διαγώνιο b2–g7 τον μαύρο βασιλιά στο g7, ενώ τη μαύρη βασίλισσα στο c6 την καλύπτει μόνο το πιόνι b7.

Όσο καρφώνεις το βλέμμα στο d4, ο λευκός ίππος φαίνεται να φράζει τη διαγώνιο b2–g7. Αν δεν υπήρχε το σαχ στην πίσω γραμμή της διαγωνίου, το 1. Nxc6 θα κόστιζε στα Λευκά τον ίππο μετά το 1…bxc6. Μόλις όμως ενημερώσεις νοερά μόνο τα τετράγωνα που αλλάζουν, βλέπεις ότι το 1. Nxc6+! κερδίζει ολόκληρη τη βασίλισσα καθαρά: ο ίππος παίρνει τη βασίλισσα στο c6 και ταυτόχρονα αδειάζει το d4, εξαπολύοντας σαχ με αποκάλυψη από τον αξιωματικό του b2 στο g7 [8]. Επειδή τα Μαύρα υποχρεούνται να απαντήσουν πρώτα στο σαχ (π.χ. 1…Kg8) αντί να πάρουν στο c6, τα Λευκά έχουν στη δεύτερη κίνηση όλο τον χρόνο να αποσύρουν τον ίππο με ασφάλεια στο e5, e7, d4, b4, a5 ή a7 [8].

Τι συμβαίνει στον εγκέφαλο και στην ποιότητα των κινήσεων χωρίς σκακιέρα;

Πόσο πέφτει το επίπεδο παιχνιδιού όταν κρύψεις εντελώς τη σκακιέρα; Το καλύτερο πεδίο μέτρησης υπήρξε το τουρνουά Melody Amber στο Μόντε Κάρλο (1992–2011), όπου η παγκόσμια ελίτ έπαιζε καθημερινά παρτίδες ράπιντ με θέα και ράπιντ τυφλού σκακιού [9, 2]. Μεταξύ 1996 και 2007 οι Βλαντίμιρ Κράμνικ, Βισβανάθαν Άναντ, Αλεξέι Σίροφ και Αλεξάντερ Μοροζέβιτς εναλλάσσονταν στην κορυφή, ενώ έκτοτε ο Λεβόν Αρονιάν κέρδισε τρεις διοργανώσεις καθώς και το τυφλό τουρνουά SportAccord του 2012 [2].

Πόσες γκάφες κάνουν οι γκρανμετρ στα τουρνουά Melody Amber;

Το 2003 οι Κρίστοφερ Σάμπρις και Έλιοτ Χερστ ανέλυσαν εκατοντάδες κλασικές, ράπιντ και τυφλές ράπιντ παρτίδες των ίδιων 23 γκρανμετρ στο Μόντε Κάρλο (1993–1998), ορίζοντας ως λάθος κάθε απώλεια αξιολόγησης από 1,5 πιόνι και πάνω [9]. Ενώ το πέρασμα από το κλασικό σκάκι στο ράπιντ αύξανε απότομα τις γκάφες (δες αναλυτικά πώς αλλάζει η σκέψη ανάμεσα στο μπλιτζ, το ράπιντ και το κλασικό σκάκι), ανάμεσα στο κανονικό ράπιντ και το τυφλό ράπιντ της περιόδου 1993–1998 δεν βρέθηκε στατιστικά σημαντική διαφορά [9]. Το 2010 οι Βέλικο Γιερέμιτς, Ντράγκαν Βουκμίροβιτς και Ζόραν Ραντόγιτσιτς επιβεβαίωσαν την απουσία διαφοράς για το 1993–1998, αλλά στις παρτίδες του Μονακό της περιόδου 2002–2007 εντόπισαν μετρήσιμη πτώση ποιότητας στο τυφλό σκάκι έναντι του ράπιντ με θέα [10].

Κύματα άλφα, η σοβιετική απαγόρευση του 1930 και τα όρια της επιστήμης

Το 2022 οι Χουάν Πέδρο Φουέντες-Γκαρθία, Χοσέ Λουίς Λεόν-Γιάμας, Ναρσίς Γκούσι και Σάντος Βιγιαφαΐνα κατέγραψαν ηλεκτροεγκεφαλογράφημα (ΗΕΓ) και καρδιακή μεταβλητότητα σε έναν γκρανμετρ 33 ετών με 2562 Elo, πάνω από 26 χρόνια πείρας και τρεις έως τέσσερις ώρες καθημερινής προπόνησης [11]. Έπαιξε μία παρτίδα 15+10 με θέα, μία παρτίδα 15+10 τυφλού σκακιού, τέσσερις παρτίδες του ενός λεπτού (μηδέν νίκες, μία ισοπαλία, τρεις ήττες) και έλυσε πέντε από έξι σκακιστικά προβλήματα (δύο χαμηλής, δύο μεσαίας και δύο υψηλής δυσκολίας) [11]. Κέρδισε και τις δύο παρτίδες 15+10, αν και με χαμηλότερη μέση ακρίβεια κινήσεων στην τυφλή· τα κύματα θήτα και άλφα ανέβηκαν στις δυσκολότερες δοκιμασίες, με την ισχύ των κυμάτων άλφα να κορυφώνεται στο τυφλό σκάκι, δείγμα έντονης εσωτερικής προσοχής που απομονώνει τα εξωτερικά ερεθίσματα [11].

Η βαριά αυτή πνευματική κόπωση είχε οδηγήσει το 1930 τη Σοβιετική Ένωση να απαγορεύσει επίσημα τα σιμουλτανέ τυφλού σκακιού ως δήθεν επικίνδυνα για την υγεία, ενώ και ο Μιχαήλ Μποτβίνικ τα αποθάρρυνε λόγω εξάντλησης [2]. Τα σύγχρονα ευρήματα δείχνουν έντονη προσωρινή κόπωση στους μαραθώνιους αγώνες, όχι εγκεφαλική βλάβη. Το ίδιο ξεκάθαρο είναι και το όριο απέναντι στους μύθους αυτοβελτίωσης: όπως έδειξαν οι Τζιοβάνι Σάλα και Φερνάν Γκομπέ το 2017 εξετάζοντας το σκάκι, τη μουσική και την προπόνηση μνήμης εργασίας, η προπόνηση βελτιώνει αποκλειστικά την ειδική δεξιότητα που ασκείς — δεν αλλάζει το γενικό IQ, δεν ανεβάζει τους σχολικούς βαθμούς και δεν αποτελεί ιατρικό μέτρο για τη νευρολογική υγεία [12] (περισσότερα στο άρθρο μας για το τι δείχνει η επιστήμη για το σκάκι και τις γνωστικές ικανότητες).

Από τον Φιλιντόρ στις 48 σκακιέρες του Γκαρέγεφ: πώς χτίστηκαν τα παγκόσμια ρεκόρ;

Η ιστορία του παιχνιδιού χωρίς σκακιέρα ξεκινά από τον Σαΐντ μπιν Τζουμπαΐρ (665–714 μ.Χ.) στη Μέση Ανατολή, τους καβαλάρηδες της Κεντρικής Ασίας που κατέγραψε το 1913 ο Χ. Τζ. Ρ. Μάρεϊ να παίζουν φωνάζοντας κινήσεις ενώ ίππευαν πλάι πλάι και την πρώτη ευρωπαϊκή επίδειξη στη Φλωρεντία το 1266 από τον Μπουζέκα [2]. Στις 9 Μαΐου 1783, στη λέσχη Parsloe’s Chess Club στο Λονδίνο, ο Γάλλος συνθέτης και μετρ Φρανσουά-Αντρέ Ντανικάν Φιλιντόρ (1726–1795, συγγραφέας του Analyse du jeu des Échecs του 1749), που είχε μάθει να βλέπει τη σκακιέρα στο κρεβάτι του σε νύχτες αϋπνίας, έπαιξε τρεις ταυτόχρονες τυφλές παρτίδες δίνοντας σε όλους τα Λευκά και πιόνι προβάδισμα στην τρίτη σκακιέρα [2, 13]. Οι μάρτυρες υπέγραψαν ένορκες βεβαιώσεις για τις επόμενες γενιές, ενώ το 1793, στα 67 του, ο Φιλιντόρ κέρδισε ξανά δύο ταυτόχρονες παρτίδες στο Λονδίνο [2, 13].

Παρίσι, 1858: η θυσία πύργου και η «απροστάτευτη» βασίλισσα του Πολ Μόρφι

Τον 19ο αιώνα ακολούθησαν επιδείξεις από τον Λούις Πάουλσεν, τον Τζόζεφ Χένρι Μπλάκμπερν (έως 16 σκακιέρες), τον Βίλχελμ Στάινιτς (έξι σκακιέρες στο Νταντί το 1867: τρεις νίκες, τρεις ισοπαλίες) και την Έλεν Γκίλμπερτ τη δεκαετία του 1870 [2]. Στα τέλη Σεπτεμβρίου του 1858, στο Café de la Régence του Παρισιού, ο Πολ Μόρφι (1837–1884) αντιμετώπισε οκτώ δυνατούς Παριζιάνους παίκτες χωρίς να δει σκακιέρα, πετυχαίνοντας έξι νίκες, δύο ισοπαλίες και μηδέν ήττες (7 στους 8 πόντους) [2].

Ζωγραφική απεικόνιση με γκουάς και μελάνι που δείχνει βαθιά κόκκινη πολυθρόνα γυρισμένη προς τα ψηλά παράθυρα ενός παρισινού καφέ, ρολόι τσέπης και γυάλινη καράφα σε μαρμάρινο τραπεζάκι, ενώ στο βάθος θαμώνες σκύβουν πάνω από μακρινά τραπέζια.
Το Café de la Régence στο Παρίσι τον Σεπτέμβριο του 1858: ο Πολ Μόρφι κάθεται με την πλάτη στις οκτώ σκακιέρες και σημειώνει έξι νίκες και δύο ισοπαλίες χωρίς καμία ήττα.Εικόνα: Generated with Google Gemini · Εικονογράφηση φτιαγμένη με τεχνητή νοημοσύνη.

Στην 1η σκακιέρα απέναντι στον Ανρί Μποσέ, σε παρτίδα καταγεγραμμένη από τον Γιόχαν Λέβενταλ στο Morphy’s Games of Chess (1860 / 1898, Βιβλίο II, σελ. 184–187) [14], μετά το 24. Qxd7 Bd6 προέκυψε η θέση του διαγράμματος (r1q3r1/1ppQ2pk/3bNp1p/p3pP2/P3P3/2N4R/1PP3PP/3R2K1 w - - 0 25), όπου η λευκή βασίλισσα στο d7 μοιάζει παγιδευμένη.

Διάγραμμα σκακιέρας από την παρτίδα Μόρφι εναντίον Μποσέ στο Παρίσι το 1858, όπου η λευκή βασίλισσα στο d7 καρφώνει το πιόνι g7 και τα βέλη δείχνουν τη θυσία πύργου 25. Rxh6+ και το 26. Rd3.
Πολ Μόρφι–Ανρί Μποσέ, Παρίσι 1858 (1η σκακιέρα από οκτώ): χωρίς να βλέπει τη σκακιέρα, ο Μόρφι βρίσκει ότι η βασίλισσα στο d7 καρφώνει το πιόνι g7 στην 7η γραμμή, θυσιάζει πύργο με 25. Rxh6+!! και με το ήσυχο 26. Rd3! αφήνει τη βασίλισσά του απροστάτευτη.Εικόνα: Boardgammon · Ελεύθερη χρήση, με σύνδεσμο προς αυτή τη σελίδα (CC BY 4.0).

Χωρίς οπτική επαφή, ο Μόρφι είδε ότι η βασίλισσα στο d7 κάνει απόλυτο κάρφωμα στο πιόνι g7 πάνω στην 7η γραμμή απέναντι στον βασιλιά του h7 [14] (δες πώς συνεργάζονται αυτές οι γραμμές στον οδηγό μας για το πιρούνι, το κάρφωμα και το σούβλισμα στη σκακιστική τακτική). Έπαιξε 25. Rxh6+!!: το 25…gxh6 απαγορεύεται λόγω του καρφώματος από τη βασίλισσα στο d7, οπότε μετά το μοναδικό 25…Kxh6 ακολούθησε το ήσυχο 26. Rd3!, αφήνοντας τη βασίλισσα στο d7 εντελώς απροστάτευτη [14]. Αν τα Μαύρα έπαιζαν 26…Qxd7 (ή 26…Kh7), το 27. Rh3# ήταν άμεσο ματ σε μία κίνηση, αφού ο ίππος στο e6 καλύπτει τα g5 και g7 και το πιόνι f5 το g6. Μετά το 26…Kh5, ο Μόρφι έπαιξε 27. Qf7+! και ο Μποσέ εγκατέλειψε μπροστά σε αναγκαστικό ματ σε δύο κινήσεις (27…Kh4 28. Rh3+ Kg4 29. Qh5#, 27…Kg4 28. Qg6+ Kh4 29. Rh3# ή 27…g6 28. Qh7+ Kg4 29. h3#) [14].

Η κούρσα του 20ού και του 21ου αιώνα: από τον Πίλσμπερι στον Νάιντορφ και τον Γκαρέγεφ

Στον 20ό και τον 21ο αιώνα το παγκόσμιο ρεκόρ ταυτόχρονων παρτίδων εξακοντίστηκε [2]:

Οριζόντιο ραβδόγραμμα που δείχνει την εξέλιξη του παγκόσμιου ρεκόρ ταυτόχρονων παρτίδων τυφλού σκακιού από τις τρεις σκακιέρες του Φιλιντόρ το 1783 έως τις 48 σκακιέρες του Γκαρέγεφ το 2016.
Επαληθευμένα ορόσημα στο σιμουλτανέ τυφλού σκακιού, από τις τρεις παρτίδες του Φιλιντόρ στο Λονδίνο το 1783 έως τις 48 σκακιέρες του Τιμούρ Γκαρέγεφ στο Λας Βέγκας το 2016.Εικόνα: Boardgammon · Ελεύθερη χρήση, με σύνδεσμο προς αυτή τη σελίδα (CC BY 4.0).
  • Χάρι Νέλσον Πίλσμπερι (20 σκακιέρες, 1900): Έθεσε το ορόσημο στη Φιλαδέλφεια, ενώ κάποτε έπαιξε ταυτόχρονα 15 τυφλές παρτίδες σκάκι και 15 ντάμα (με το ρεκόρ στην τυφλή ντάμα να φτάνει τις 28 παρτίδες) [2].
  • Αλιέχιν και Ρέτι (1924–1934): Ο Αλεξάντερ Αλιέχιν έπαιξε 26 σκακιέρες στο ξενοδοχείο Alamac της Νέας Υόρκης το 1924 (16 νίκες, πέντε ήττες, πέντε ισοπαλίες) και 28 στο Παρίσι τον Φεβρουάριο του 1925 απέναντι σε τετραμελείς ομάδες (22 νίκες, τρεις ήττες, τρεις ισοπαλίες). Αργότερα το 1925 στο Σάο Πάολο ο Ρίχαρντ Ρέτι έφτασε τις 29 (20 νίκες, δύο ήττες, επτά ισοπαλίες), αστειευόμενος για την «κακή του μνήμη» όταν ξέχασε τον χαρτοφύλακά του, προτού ο Αλιέχιν ανεβάσει τον πήχη στις 32 σκακιέρες στο Σικάγο στις 16 Ιουλίου 1934 (19 νίκες, τέσσερις ήττες, εννέα ισοπαλίες) με διαιτητή τον Έντουαρντ Λάσκερ [2].
  • Τζορτζ Κολτανόφσκι (34 σκακιέρες, 1937): Στις 20 Σεπτεμβρίου 1937 στο Εδιμβούργο έπαιξε 34 παρτίδες σε 13 ώρες πετυχαίνοντας 24 νίκες· το 1960 στο Σαν Φρανσίσκο αντιμετώπισε 56 διαδοχικές τυφλές παρτίδες με 10 δευτερόλεπτα ανά κίνηση σε εννέα ώρες (50 νίκες, έξι ήττες), ενώ έδινε επιδείξεις στην τυφλή «περιοδεία του ίππου» σε σκακιέρες έως 192 τετραγώνων [2].
  • Μιγκέλ Νάιντορφ (40 το 1943 και 45 το 1947): Αποκλεισμένος στην Αργεντινή μετά την Ολυμπιάδα του Μπουένος Άιρες το 1939 και την εισβολή στην Πολωνία, έπαιξε 40 σκακιέρες στο Ροσάριο το 1943 (36 νίκες, μία ισοπαλία, τρεις ήττες) και 45 στο Σάο Πάολο το 1947 (39 νίκες, τέσσερις ισοπαλίες, δύο ήττες), ελπίζοντας πως οι εφημερίδες θα μετέφεραν στην οικογένειά του στην Πολωνία ότι ζούσε (οι ιστορικοί επικυρώνουν το 45 του Νάιντορφ, παρά την καύχηση του Κολτανόφσκι ότι υπό τέτοιες συνθήκες, με πολλούς αντιπάλους ανά σκακιέρα, θα έφτανε τις 100) [2].
  • Φλες, Λανγκ και Γκαρέγεφ (48 σκακιέρες, 2016): Ο ισχυρισμός του Γιάνος Φλες για 52 σκακιέρες στη Βουδαπέστη το 1960 (31 νίκες, τρεις ισοπαλίες, 18 ήττες σε περίπου πέντε ώρες) αμφισβητήθηκε επειδή του επέτρεψαν να ανακεφαλαιώνει φωναχτά τις προηγούμενες κινήσεις κάθε παρτίδας [2]. Ο Μαρκ Λανγκ πέτυχε ευρωπαϊκό ρεκόρ με 35 σκακιέρες στο Ζόντχαϊμ τον Νοέμβριο του 2010 (19 νίκες, 13 ισοπαλίες, τρεις ήττες σε 23 ώρες) και παγκόσμιο ρεκόρ με 46 σκακιέρες τον Νοέμβριο του 2011 (25 νίκες, 19 ισοπαλίες, δύο ήττες), ώσπου στις 3–4 Δεκεμβρίου 2016 στο Λας Βέγκας ο Τιμούρ Γκαρέγεφ έπαιξε 48 σκακιέρες πάνω σε στατικό ποδήλατο με μάσκα, πετυχαίνοντας 35 νίκες, επτά ισοπαλίες και έξι ήττες (38,5 στους 48 πόντους, 80,2%) [2].

Πώς να εξασκήσεις τη νοερή σκακιέρα για να υπολογίζεις καθαρά δύο και τρεις κινήσεις μπροστά

Δεν χρειάζεται να δέσεις τα μάτια σου για να αξιοποιήσεις αυτές τις αρχές: κάθε φορά που μετράς μια τακτική συνέχεια τριών κινήσεων σε κανονική παρτίδα, εφαρμόζεις την ίδια δεξιότητα.

1. Χώρισε τα 64 τετράγωνα σε τέσσερα τεταρτημόρια 4×4

Η σκακιέρα 8×8 έχει οκτώ στήλες (a–h), οκτώ γραμμές (1–8), 32 ανοιχτόχρωμα και 32 σκούρα τετράγωνα και 26 διαγωνίους μήκους δύο τετραγώνων και άνω [15]. Αντί για ένα αχανές πλέγμα 64 θέσεων, χώρισέ τη νοερά σε τέσσερα τεταρτημόρια 4×4 των 16 τετραγώνων [15]: πτέρυγα βασίλισσας Λευκών (a1–d4), πτέρυγα βασιλιά Λευκών (e1–h4), πτέρυγα βασίλισσας Μαύρων (a5–d8) και πτέρυγα βασιλιά Μαύρων (e5–h8).

2. Κλείδωσε το χρώμα των τετραγώνων και τον κανόνα του ίππου

Κράτα δύο σταθερές άγκυρες: τα a1 και h8 είναι σκούρα, ενώ τα h1 και a8 είναι ανοιχτόχρωμα [15]. Από αυτό προκύπτουν δύο αλάνθαστοι έλεγχοι: κάθε αξιωματικός μένει σε ένα μόνο χρώμα σε όλη την παρτίδα και κάθε άλμα ίππου αλλάζει υποχρεωτικά χρώμα τετραγώνου· άρα ένας ίππος στο σκούρο d4 ελέγχει αποκλειστικά ανοιχτόχρωμα τετράγωνα [15].

3. Ενημέρωνε μόνο ό,τι αλλάζει αντί να ξαναζωγραφίζεις όλη τη θέση

Όπως έδειξαν οι Καμπιτέλι και Γκομπέ [6] και το παράδειγμα του 1. Nxc6+!, μην προσπαθείς να κρατήσεις 32 κομμάτια σαν φωτογραφία. Σε κάθε κίνηση της βαριάντας σου σημείωνε νοερά μόνο τρία στοιχεία: ποιο τετράγωνο άδειασε, ποιο τετράγωνο γέμισε και ποια γραμμή ή διαγώνιος μόλις άνοιξε πίσω του.

4. Λύσε στατικά διαγράμματα μέχρι τέλους πριν κουνήσεις κομμάτι

Η σελίδα ασκήσεων του Chess Moment οργανώνει 12 θεματικές κατηγορίες τακτικής με 12 στατικά διαγράμματα και κρυμμένες λύσεις ανά κατηγορία — 144 θέσεις συνολικά, από επιθέσεις με αποκάλυψη και ματ σε μία κίνηση έως τα στατικά διαγράμματα για ματ σε δύο κινήσεις, πιρούνια, καρφώματα και σουβλίσματα [15, 7]. Υπολόγισε ολόκληρη τη συνέχεια μαζί με την καλύτερη άμυνα πριν ξεδιπλώσεις τη λύση ή ανοίξεις τη θέση στη σκακιέρα (δες και τον οδηγό μας για το πώς να κάνεις εξάσκηση στο σκάκι με ασκήσεις τακτικής).

Για να χτίσεις μεθοδικά τα βασικά μοτίβα, ακολούθησε βήμα βήμα τα 12 δωρεάν μαθήματα σκακιού [8]. Και όταν θελήσεις να δοκιμάσεις τον υπολογισμό σου στην πράξη, επισκέψου τη σελίδα του Chess Moment για δωρεάν σκάκι online [16] ή παίξε σκάκι online στο πρόγραμμα περιήγησης [17] σε γρήγορες παρτίδες 10 λεπτά + 5 δευτ. (10+5), προκλήσεις με φίλους (3+2, 5+3, 10+5, 15+10 ή χωρίς χρονόμετρο) και ατομική εξάσκηση [15].

Πηγές

  1. Mechner, F. (2010). “Chess as a behavioral model for cognitive skill research: Review of Blindfold Chess by Eliot Hearst and John Knott.” Journal of the Experimental Analysis of Behavior, 94(3), 373–386.
  2. Wikipedia contributors. “Blindfold chess.” Wikipedia, The Free Encyclopedia.
  3. Chase, W. G., & Simon, H. A. (1973). “Perception in chess.” Cognitive Psychology, 4(1), 55–81.
  4. Saariluoma, P. (1991). “Aspects of skilled imagery in blindfold chess.” Acta Psychologica, 77(1), 65–89.
  5. Saariluoma, P., & Kalakoski, V. (1998). “Apperception and imagery in blindfold chess.” Memory, 6(1), 67–90.
  6. Campitelli, G., & Gobet, F. (2005). “The mind’s eye in blindfold chess.” European Journal of Cognitive Psychology, 17(1), 23–45.
  7. Boardgammon. “Chess Puzzles: 12 Tactical Themes and Sample Positions.”
  8. Boardgammon. “Chess Lessons: Step-by-Step Curriculum.”
  9. Chabris, C. F., & Hearst, E. S. (2003). “Visualization, pattern recognition, and forward search: effects of playing speed and sight of the position on grandmaster chess errors.” Cognitive Science, 27(4), 637–648.
  10. Jeremić, V., Vukmirović, D., & Radojičić, Z. (2010). “Does playing blindfold chess reduce the quality of game: comments on Chabris and Hearst (2003).” Cognitive Science, 34(1), 1–9.
  11. Fuentes-García, J. P., Leon-Llamas, J. L., Gusi, N., & Villafaina, S. (2022). “Are there neurophysiological differences behind the play of different chess modalities?: An international grandmaster case study.” Physiology & Behavior, 255, 113918.
  12. Sala, G., & Gobet, F. (2017). “Does far transfer exist? Negative evidence from chess, music, and working memory training.” Current Directions in Psychological Science, 26(6), 515–520.
  13. Wikipedia contributors. “François-André Danican Philidor.” Wikipedia, The Free Encyclopedia.
  14. Löwenthal, J. (1898 [1860]). Morphy’s Games of Chess: Being the Best Games Played by the Distinguished Champion in Europe and America, Book II, “Blindfold Games Played in Paris, Table No. 1 (Mr. Morphy and M. Baucher),” pp. 184–187. London: George Bell and Sons.
  15. Boardgammon. “Standard 8×8 chessboard quadrant, diagonal, and square-color parity arithmetic.”
  16. Boardgammon. “Chess Moment: Play Rated Chess Online.”
  17. Boardgammon. “Chess Moment: Play Online Chess in Your Browser.”

Βρήκες λάθος ή κάποια φράση που δεν στέκει; Γράψε μας